Na skrzyżowaniu ulic Wojska Polskiego i Mickiewicza w Augustowie stoi granitowy obelisk z tablicą pamiątkową poświęconą płk. dypl. Edwardowi Maliszewskiemu – najwybitniejszemu wojskowemu wywodzącemu się z tego miasta. To miejsce pamięci o człowieku, którego los splótł się z dramatycznymi wydarzeniami XX wieku. Odsłonięty w 2018 roku pomnik przypomina historię artylerzysty, który przeszedł przez dwie wojny światowe, by ostatecznie zostać skazanym przez komunistyczny reżim.
- upamiętnia lokalnego bohatera
- piękna architektura pomnika
- miejsce w sercu miasta
- bliskość do innych atrakcji
- ważny element polskiej historii
Kim był pułkownik Edward Maliszewski
Edward Maliszewski urodził się w Augustowie 9 października 1894 roku. Wstąpił do Wileńskiej Szkoły Oficerskiej, którą ukończył jako prymus w 1914 roku z awansem na podporucznika. Kariera wojskowa rozwijała się błyskawicznie – w 1914 roku wyruszył na front, gdzie jego losy przybrały dramatyczny obrót.
Mimo że dowodził rosyjskim pododdziałem, wśród żołnierzy polskich prowadził akcję patriotyczną, za co został uwięziony i skazany na karę śmierci, jednak zdołał uciec i wstąpił do I Korpusu Polskiego. To był dopiero początek burzliwej drogi oficera, który przez całe życie stawiał wolność Polski ponad własne bezpieczeństwo.
Po II wojnie światowej, internowany w Szwajcarii, uciekł w grudniu 1944 roku do Francji, a następnie przybył do Wielkiej Brytanii. Wrócił do Polski i został w 1946 roku zdemobilizowany. Wtedy zaczął się najtragiczniejszy rozdział jego życia.
W 1949 roku został aresztowany w związku ze sprawą gen. Tatara i po dwóch latach przebywania w areszcie śledczym skazany na 10 lat pozbawienia wolności wraz z utratą praw publicznych, obywatelskich i honorowych. Ułaskawiony został dopiero w 1955 roku, a na skutek złego stanu zdrowia zmarł w Warszawie 29 lipca 1957 roku.
Obelisk w centrum Augustowa
W Augustowie przy rynku noszącym imię Zygmunta Augusta ustawiono granitowy kamień z tablicą upamiętniającą artylerzystę. Pomnik znajduje się w strategicznym miejscu – na skrzyżowaniu ul. Wojska Polskiego i ul. Mickiewicza, przez które codziennie przechodzą mieszkańcy i turyści.
Forma upamiętnienia jest prosta, ale godna. Granitowy kamień z tablicą nie krzyczy, nie dominuje przestrzeni – po prostu przypomina. W mieście znanym bardziej z kanału augustowskiego i jezior, ten skromny monument opowiada zupełnie inną historię. Historię o tym, że Augustów to nie tylko przyroda i wypoczynek.
Uroczystość odsłonięcia pomnika
30 września 2018 roku w Augustowie odbyła się uroczystość odsłonięcia pamiątkowego obelisku. Wydarzenie miało miejsce w szczególnym momencie – w roku wielkiego jubileuszu 100. rocznicy odzyskania przez Polskę niepodległości.
Obchody rozpoczęły się mszą świętą koncelebrowaną pod przewodnictwem ks. dziekana Wojciecha Jabłońskiego w intencji Ojczyzny i płk. dypl. Edwarda Maliszewskiego w bazylice pw. Najświętszego Serca Jezusowego. W nabożeństwie uczestniczyła kompania honorowa 15 Giżyckiej Brygady Zmechanizowanej, przedstawiciele wojska, władz rządowych i samorządowych oraz poczty sztandarowe.
Uroczystego odsłonięcia tablicy pamiątkowej dokonali Starosta Augustowski Jarosław Szlaszyński, płk Norbert Iwanowski – Dowódca 15 Giżyckiej Brygady Zmechanizowanej, mjr Michał Jabłoński oraz Witold Agaciak – prawnuk siostry płk. Maliszewskiego. Obecność rodziny nadała wydarzeniu szczególnie osobisty wymiar.
Podczas uroczystości wręczone zostały medale „Pro Patria”, przyznane za szczególne zasługi w kultywowaniu pamięci o walce o niepodległość Ojczyzny.
Dlaczego warto zobaczyć ten pomnik
Obelisk Maliszewskiego to miejsce dla tych, którzy szukają w podróżach czegoś więcej niż tylko ładnych widoków. To punkt na mapie Augustowa, który zmusza do refleksji nad tym, ile kosztowała Polskę droga do wolności. I ile kosztowała ludzi takich jak Maliszewski, którzy przeżyli dwie wojny, by zostać złamanymi przez własnych rodaków.
Miejsce idealnie wpisuje się w spacer po centrum miasta. Przechodząc obok, można zatrzymać się na chwilę, przeczytać tablicę, pomyśleć. Nie wymaga to dużo czasu, ale zostaje w pamięci. Szczególnie jeśli odwiedza się Augustów latem, kiedy miasto tętni życiem turystów szukających relaksu nad wodą – kontrast między beztroską wypoczynku a ciężarem historii jest wyraźny.
Dla kogo jest to miejsce
Pomnik zainteresuje przede wszystkim miłośników historii XX wieku, zwłaszcza tych fascynujących się losami Polaków w służbie wojskowej. To również punkt dla osób, które chcą poznać lokalnych bohaterów – nie wielkie nazwiska z podręczników, ale ludzi, którzy wywodzili się z konkretnego miejsca i zostawili po sobie ślad.
Rodziny z dziećmi mogą potraktować wizytę jako okazję do rozmowy o historii. Tablica zawiera podstawowe informacje, które można rozwinąć opowieścią dostosowaną do wieku młodszych słuchaczy. Dla starszych uczniów i studentów to materiał do przemyśleń o tym, jak skomplikowane były losy Polaków w XX wieku.
Miejsce nie jest atrakcją samą w sobie – to raczej element szerszego obrazu Augustowa. Warto je odwiedzić w ramach spaceru po mieście, łącząc z wizytą w innych punktach centrum.
Praktyczne informacje o lokalizacji i dostępie
Obelisk znajduje się na skrzyżowaniu ul. Wojska Polskiego i ul. Mickiewicza, w bezpośrednim sąsiedztwie rynku im. Zygmunta Augusta. To centrum miasta, więc dojazd i dojście nie stanowią problemu. Można tu dotrzeć pieszo z większości hoteli i pensjonatów w Augustowie – od przystani nad Kanałem Augustowskim to około 10-15 minut spaceru.
Dla zmotoryzowanych dostępne są parkingi w okolicy rynku. W sezonie letnim mogą być zatłoczone, ale to kwestia kilku minut szukania miejsca. Komunikacja miejska również obsługuje centrum – przystanek autobusowy znajduje się w pobliżu.
Dostęp do pomnika jest całkowicie bezpłatny i możliwy o każdej porze dnia i nocy – to przestrzeń publiczna, bez żadnych ograniczeń. Nie ma godzin otwarcia, bo pomnik stoi po prostu na skrzyżowaniu ulic. Można go zobaczyć przechodząc obok, można zatrzymać się na dłużej.
Czas potrzebny na wizytę to dosłownie kilka minut – tyle wystarczy, by przeczytać tablicę i zrobić zdjęcie. Jeśli ktoś chce dłużej pomyśleć, poczytać więcej o Maliszewskim na telefonie czy porozmawiać z towarzyszami podróży, może to zająć kwadrans. To nie jest miejsce, na które planuje się osobną wyprawę – raczej punkt do zaznaczenia podczas spaceru po Augustowie.
W okolicy są kawiarnie i restauracje, więc można połączyć wizytę przy obelisku z przerwą na kawę. Rynek Zygmunta Augusta to jedno z bardziej reprezentacyjnych miejsc w mieście, więc warto poświęcić trochę czasu na obejrzenie całej okolicy, nie tylko samego pomnika.