W samym sercu Augustowa, w budynku Miejskiej Biblioteki Publicznej przy ulicy Hożej 7, mieści się miejsce, które przenosi w świat dawnej wsi Puszczy Augustowskiej. Dział Etnograficzny Muzeum Ziemi Augustowskiej działa od 1973 roku i gromadzi ponad 800 przedmiotów dokumentujących życie mieszkańców tego regionu w XIX i XX wieku. To kameralna placówka, gdzie w kilku salach zmieściła się całe bogactwo tradycyjnej kultury materialnej – od narzędzi pracy po wyroby rzemieślnicze.
Większość eksponatów to dary od mieszkańców Augustowa i okolicznych wsi. Ludzie przynosili tu rzeczy po dziadkach, sprzęty z opuszczanych gospodarstw, narzędzia które służyły jeszcze ich rodzicom. Dzięki temu zbiory mają autentyczny, lokalny charakter – nie są to przedmioty kupowane czy pozyskiwane z przypadkowych źródeł, ale prawdziwe świadectwa życia w tym konkretnym zakątku Podlasia.
- autentyczne przedmioty z lokalnych gospodarstw
- tematyczne ekspozycje o tradycjach
- unikalne rzemiosło i rękodzieło
- historyczne dokumenty z XVIII wieku
- bogata kolekcja narzędzi związanych z leśnictwem
Co można zobaczyć w Dziale Etnograficznym
Ekspozycja podzielona jest tematycznie i pokazuje różne aspekty życia dawnej wsi augustowskiej. Dominują dwa główne wątki – tradycyjne sposoby zdobywania pożywienia oraz rzemiosło i rękodzieło ludowe.
W części poświęconej pozyskiwaniu żywności zgromadzono narzędzia rolnicze z minionych epok. Można tu zobaczyć między innymi radło rylcowe i sochę dwupolicową – sprzęty, które dziś wydają się archaiczne, ale jeszcze kilkadziesiąt lat temu były podstawowym wyposażeniem gospodarstw. Obok rolnictwa przedstawiono też pszczelarstwo i hodowlę, choć to rybołówstwo przyciąga szczególną uwagę. Region Puszczy Augustowskiej to przecież kraina jezior i rzek, więc sieci rybackie, wędki i inne narzędzia połowu stanowią ważną część kolekcji.
Jeszcze ciekawiej robi się w dziale poświęconym rzemiosłu. Tkactwo reprezentowane jest przez autentyczne krosna, przędzalnie oraz gotowe wyroby – w tym słynne dywany dwuosnowowe i sejpaki, charakterystyczne dla tego regionu tkaniny. To nie tylko eksponaty, ale prawdziwe dzieła sztuki ludowej, które pokazują jak wysoki poziom miało lokalne rękodzieło.
Wśród najcenniejszych zbiorów znajdują się nie tylko obiekty etnograficzne, ale też historyczne dokumenty – między innymi akt z 1792 roku z podpisem króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, potwierdzający prawa przedmieszczanom Augustowa.
Plecionkarstwo to kolejny temat – koszyki, kosze, przedmioty z wikliny były nieodłącznym elementem wiejskiego życia. Garncarstwo pokazane jest przez naczynia ceramiczne różnego przeznaczenia, od użytkowych po ozdobne. Jest też klompiarstwo – czyli wytwarzanie drewnianego obuwia, które w wilgotnym klimacie Puszczy miało całkiem praktyczne zastosowanie.
Rzadkie eksponaty związane z gospodarką leśną
Skoro mowa o Puszczy Augustowskiej, nie mogło zabraknąć przedmiotów związanych z leśnictwem. Muzeum posiada rzadkie narzędzia do obróbki drewna, w tym piły trackie – wielkie, dwuręczne narzędzia służące do rozcinania kłód na deski. Dziś takie piły można zobaczyć już tylko w muzeach, a kiedyś były podstawowym wyposażeniem tartaków i gospodarstw leśnych.
Sprzęty domowe pokazują jak wyglądało codzienne życie w chacie – od naczyń kuchennych po meble i drobne przedmioty codziennego użytku. Nie są to może najbardziej spektakularne eksponaty, ale właśnie one najlepiej oddają klimat epoki i pokazują jak bardzo różniło się życie jeszcze sto lat temu.
Dla kogo jest to muzeum
Dział Etnograficzny to miejsce kameralne, bez multimedialnych atrakcji czy interaktywnych instalacji. Sprawdzi się u osób zainteresowanych historią regionalną, kulturą ludową i tradycyjnym rzemiosłem. Rodziny z dziećmi też mogą tu zajrzeć – dzieciaki często z ciekawością oglądają stare narzędzia i próbują zgadnąć do czego służyły poszczególne przedmioty. Muzeum współpracuje ze szkołami i organizuje lekcje muzealne, więc ekspozycja jest przygotowana także z myślą o młodszych odbiorców.
Zwiedzanie nie zajmuje więcej niż 30-45 minut. To dobry punkt programu jeśli ktoś ma godzinę czasu w Augustowie między innymi atrakcjami. Można połączyć wizytę z odwiedzeniem drugiego działu muzeum – Działu Historii Kanału Augustowskiego, który mieści się w innym budynku przy ulicy 29 Listopada.
Muzeum Ziemi Augustowskiej jako całość
Warto wiedzieć, że Dział Etnograficzny to część większej instytucji – Muzeum Ziemi Augustowskiej, które funkcjonuje w ramach Augustowskich Placówek Kultury. Oprócz kolekcji etnograficznej muzeum posiada także zbiory historyczne i prowadzi bibliotekę regionalną liczącą prawie 1900 woluminów, w tym rzadkie wydawnictwa.
Placówka zajmuje się też działalnością edukacyjną i popularnonaukową. Organizuje konkursy, współpracuje z Archiwum Państwowym w Suwałkach i innymi muzeami regionu, a także z Augustowsko-Suwalskim Towarzystwem Naukowym. Dla osób głębiej zainteresowanych historią regionu dostępna jest biblioteka z materiałami regionalnymi.
W zbiorach muzeum znajduje się też teczka z rękopiśmiennymi notatkami generała Ignacego Prądzyńskiego z lat 1823-1824 – budowniczego Kanału Augustowskiego, który zostawił cenne świadectwa o budowie tego monumentalnego dzieła inżynierii.
Tradycyjne rzemiosło regionu augustowskiego
Ekspozycja pokazuje jak wyglądała obróbka włókna i wełny – od strzyżenia owiec, przez czesanie i przędzenie, aż po tkanie gotowych materiałów. Dawniej każde gospodarstwo musiało być w miarę samowystarczalne, więc umiejętność wytwarzania tkanin była podstawowa. Kobiety przędły len i wełnę, tkały płótna na ubrania, koce, obrusy. W muzeum można zobaczyć cały ten proces utrwalony w postaci narzędzi i gotowych wyrobów.
Garncarstwo było kolejnym ważnym rzemiosłem – glinianych naczyń używano do gotowania, przechowywania żywności, przenoszenia wody. Lokalni garncarze wytwarzali proste, użytkowe naczynia, ale też bardziej ozdobne przedmioty. Plecionkarstwo z wikliny czy słomy to z kolei sposób na wytwarzanie pojemników, koszy na zakupy, kołysek dla dzieci, a nawet mebli.
Praktyczne informacje dla zwiedzających
Muzeum czynne jest od wtorku do niedzieli w godzinach 9:00-16:00. W poniedziałki i dni poświąteczne placówka jest zamknięta. Warto to sprawdzić przed wizytą, żeby nie trafić na dzień wolny.
Dział Etnograficzny mieści się przy ulicy Hożej 7 w Augustowie, w tym samym budynku co Miejska Biblioteka Publiczna. To centrum miasta, więc łatwo tu dojść pieszo z większości punktów w Augustowie. Jeśli ktoś przyjeżdża samochodem, w okolicy można znaleźć miejsca parkingowe, choć w sezonie letnim bywa z tym różnie.
Kontakt z muzeum: telefon 87 643 27 54, e-mail [email protected]. Można zadzwonić i umówić się na zwiedzanie grupowe lub zapytać o szczegóły dotyczące wystaw czasowych, jeśli akurat jakieś są organizowane.
Informacje o cenach biletów nie są powszechnie dostępne w materiałach promocyjnych – najlepiej zapytać bezpośrednio w muzeum. Zwykle w tego typu placówkach regionalnych ceny są symboliczne, często są też dni z wstępem bezpłatnym.
Dlaczego warto zajrzeć
Augustów kojarzy się głównie z Kanałem Augustowskim, jeziorami i Puszczą. Ale żeby lepiej zrozumieć ten region, warto poznać też życie ludzi, którzy tu mieszkali przez wieki. Dział Etnograficzny pokazuje właśnie tę codzienną, przyziemną stronę historii – nie wielkie wydarzenia, ale zwykłe życie wiejskich rodzin.
To muzeum bez fajerwerków, za to z autentycznymi przedmiotami i lokalnym charakterem. Jeśli ktoś lubi takie kameralne miejsca, gdzie można spokojnie pooglądać eksponaty bez tłumów turystów, powinien tu zajrzeć. Pół godziny wystarczy, żeby zobaczyć całość, a wyjdzie się z lepszym zrozumieniem jak wyglądało życie na Suwalszczyźnie jeszcze nie tak dawno temu.